Dubai, stratejik konumu, iş dostu ortamı ve vergi avantajları sayesinde hem Türk girişimciler hem de uluslararası yatırımcılar için cazip bir merkez haline gelmiştir. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) genelinde 40’tan fazla serbest bölge (free zone) bulunmakta olup, bu bölgelerde yabancı yatırımcılara şirketlerinde %100 sahiplik hakkı tanınmaktadır[1]. Yani bir serbest bölge şirketi kurduğunuzda, yerel ortak gereksinimi olmadan tüm hisselere sahip olabilirsiniz. Dubai’nin sunduğu bu olanaklar, bürokrasinin azlığı ve oturma izni alımının kolaylığıyla birleştiğinde, girişimciler için benzersiz bir fırsat penceresi açmaktadır[2]. Nitekim Dubai ve Kuzey Emirlikleri Türk İş Konseyi Başkanı Kanat Kutluk da BAE’nin “dünyada iş kurmanın en kolay ülkelerinden biri” olduğunu vurgulayarak ülkede “bürokrasinin çok az, oturum izni alınmasının çok kolay” olduğunu ifade etmiştir[2].
Dubai’nin ikonik gökdelenleri ve modern altyapısı, şehrin küresel iş merkezi kimliğinin simgesidir. Bu altyapı ve yatırım ortamı, yabancı girişimcilere hızlı ve sorunsuz şirket kuruluşu imkânı tanır.[1][3]
Dubai’de şirket kurmak isteyenler için iki ana seçenek bulunmaktadır: Serbest bölge (free zone) şirketi veya ana kara (mainland) şirketi. Serbest bölgeler, belirli coğrafi alanlarda kurulmuş ve kendi otoriteleri tarafından yönetilen özel ekonomik bölgelerdir. Bu bölgelerde şirket kurmanın başlıca avantajı, %100 yabancı sahipliği, kurumsal ve gelir vergilerinden muafiyet (0% vergi) ve sermaye ile kârların tamamını yurtdışına aktarabilme imkânıdır[3][4]. Ayrıca serbest bölgelerde gümrük vergisi muafiyeti uygulanır ve döviz hareketlerinde kısıtlama bulunmamaktadır[3]. Modern serbest bölgelerin yüksek teknolojiye sahip altyapıları ve hızlı iş yapma prosedürleri, şirketlerin hızla faaliyete geçmesini sağlamaktadır[1].
Buna karşın, ana karada (Dubai mainland) şirket kurmak, şirketin Dubai’nin genelinde ve BAE piyasasında faaliyet göstermesine olanak tanır. Geleneksel olarak ana karada kurulan bir şirket için bir yerel sponsor (%51 hisseye sahip BAE vatandaşı ortak) gerekliliği vardı. Ancak Aralık 2020 itibarıyla yürürlüğe giren yeni düzenlemeyle, bir çok sektörde ana kara şirketlerinde de %100 yabancı ortaklık mümkün hale gelmiştir[5]. Yani pek çok iş kolunda artık yerel sponsor zorunluluğu olmaksızın, yabancı yatırımcılar ana karada şirket kurabilmektedir. Ana karadaki şirketler tüm BAE’de serbestçe ticaret yapabilir, devlet ihalelerine girebilir ve aynı zamanda serbest bölgelerde de faaliyet gösterebilir[6][7]. Serbest bölge şirketleri ise faaliyetlerini kendi bulundukları bölge içinde ve uluslararası alanda yürütebilir; eğer Dubai’nin geri kalanında (ana karada) iş yapmak isterlerse yerel distribütör ya da aracılar kullanmaları gerekmektedir[8][9]. Örneğin, bir serbest bölge şirketi Dubai içinde yerel müşterilere doğrudan satış yapamaz, ancak ürünlerini bir yerel acente vasıtasıyla sunabilir[8][9].
Serbest Bölge Şirket Kuruluş Süreci
Dubai’de serbest bölge şirketi kurmanın adımları genel hatlarıyla şu şekildedir:
- Faaliyet Konusunu Belirleme: İlk adım, yapacağınız işin türüne karar verip ilgili ticari lisans türünü belirlemektir. Serbest bölgelerde ticari, danışmanlık/hizmet, e-ticaret, endüstriyel, medya, eğitim gibi çeşitli lisans kategorileri bulunmaktadır[10][11]. Seçilen faaliyet alanı, hangi serbest bölgenin ve hukuki yapının uygun olacağını da belirler.
- Hukuki Yapı ve Şirket Türü: Serbest bölgede kurulacak şirket için uygun hukuki formu seçmelisiniz. Birçok bölgede Free Zone Limited Liability Company (FZ-LLC) veya Free Zone Establishment (FZE) gibi yapılar mevcuttur[12]. Hangi yapının seçilebileceği, ilgili serbest bölgenin kurallarına ve ortak sayısına bağlıdır (örneğin tek ortaklı veya çok ortaklı şirket seçenekleri).
- Ticaret Ünvanı Tescili: Şirketiniz için bir isim (ticaret ünvanı) belirleyip tescil ettirmeniz gerekir. Birçok serbest bölge, isim tescili konusunda Dubai Ekonomik Kalkınma Departmanı’nın (DED) kurallarına benzer şartlar uygulamaktadır[13]. Seçilen isim daha önce alınmamış olmalı ve uygunsuz ifadeler içermemelidir.
- Ofis veya İş Adresi Temini: Serbest bölgeler şirketlere fiziksel bir adres şartı koyar, ancak pek çok bölgede esnek ofis çözümleri bulunmaktadır. Örneğin küçük girişimler için sanal ofis veya “flexi-desk” (paylaşımlı masa) kiralamak mümkündür[14][15]. Ofis alanının büyüklüğü aynı zamanda alabileceğiniz vize sayısını da etkileyebilir[16][17]. Örneğin Dubai’de çoğu serbest bölge ofis büyüklüğüne göre 3-6 arası ikamet vizesine izin vermektedir[16]. DMCC serbest bölgesinde bir “flexi-desk” ofis ile en fazla 3 vize alınabilirken, daha büyük özel ofislerle 4-5 vize veya ofis metrekaresine göre daha fazla vize alınabilmektedir[18]. Uygun ofis seçilip kira sözleşmesi yapıldığında, şirket kuruluşunun önemli bir adımı tamamlanmış olur.
- Gerekli Belgeler ve Ön Onay: Serbest bölge otoritesine başvuru yaparken istenen belgeler sunulmalı ve ön onay (initial approval) alınmalıdır. Genel olarak başvuru formu, iş planı, tüm ortak ve müdürlerin pasaport kopyaları, imza örnekleri ve eğer mevcutsa mevcut şirket belgeleri talep edilir[19][20]. Ayrıca bireysel yatırımcılar için mevcut bir vize sponsoru varsa, sponsorlarından alınacak “sakınca yoktur” mektubu (NOC) da istenebilir[21]. Bazı sektörler için ek resmi kurumlardan özel izin veya onay gerekebileceğini unutmamak gerekir[22].
- Şirket Kaydı ve Lisans: Ön onay çıktıktan sonra, şirketin tescili ve lisansın çıkarılması aşamasına geçilir. Bu aşamada kayıt ve lisans ücretleri ödenir, şirket esas sözleşmesi hazırlanıp yetkililerce onaylanır, ve şirket kuruluş belgeleri imzalanır[23][24]. Çoğu serbest bölgede bu işlemler için noter tasdiki gerekebilir. Gerekli tüm evrak teslim edilip ücretler ödendikten sonra serbest bölge yönetimi şirket lisansınızı ve kuruluş sertifikalarınızı hazırlar[25]. Lisans belgesi, kuruluş sertifikası, ortaklık yapısını gösteren belgeler ve şirketin “establishment card” (kuruluş kartı) bu aşamada verilir[26]. Kuruluş kartı, şirketin göçmenlik sistemi kaydı olup size vize başvuruları yapma yetkisi tanır[27].
Bu aşamalar tamamlandığında, serbest bölgedeki şirketiniz resmen kurulmuş olur ve faaliyet göstermeye başlayabilir. Standart bir serbest bölge şirket kuruluşu, seçilen bölgeye ve işin niteliğine bağlı olarak genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde sonuçlanmaktadır. Örneğin, bazı küçük serbest bölgelerde tüm süreç 1-2 günde tamamlanabilirken, büyük ve popüler bölgelerde işlemler 2-3 hafta sürebilmektedir[28]. Gerekli evrakların eksiksiz hazırlanması ve doğru bölge/iş kolu seçimi, sürecin hızlanmasında büyük rol oynar.
Ana Kara (Mainland) Şirket Kuruluşuna Kısa Bir Bakış
Dubai ana karasında şirket kurmak isteyenler için süreç, serbest bölgeye göre kısmen farklıdır ve genellikle Dubai Ekonomik Kalkınma Departmanı (DED) üzerinden yürütülür. Ana kara şirketleri, Dubai’nin yerel pazarında serbestçe ticaret yapabilme avantajına sahiptir ve BAE genelinde şube açabilir, kamu ihalelerine katılabilirler[6][29]. 2020’deki yasa değişikliğiyle birçok faaliyet alanında %100 yabancı ortaklık mümkün olsa da, bazı kritik sektörlerde hala yerel ortak veya temsilci gerekebileceğini unutmamak gerekir (örneğin hukuki danışmanlık gibi bazı mesleklerde Emirlik vatandaşı hizmet temsilcisi koşulu devam edebilir).
Ana kara şirketleri için fiziksel ofis alanı zorunludur ve en az 200 ft² (yaklaşık 18,5 m²) ofis tutulması gerekmektedir[30]. Sanal ofis veya paylaşımlı ofis uygulaması ana karada kabul edilmez. Vize konusunda ise ana karadaki şirketlerin sabit bir kota sınırlaması yoktur – teorik olarak ofis büyüklüğünüz elverdiği sürece istediğiniz sayıda personel için ikamet vizesi alabilirsiniz[31][32]. Pratikte her ~9-10 m² ofis için bir vize verilebileceği şeklinde uygulamalar bulunmaktadır[33]. Ayrıca ana kara şirket kuruluşunda DED lisans ücreti, belediye kayıtları, ticaret odası üyeliği, olası bir yerel sponsor ücreti gibi ek maliyet kalemleri de ortaya çıkar[34][35]. Bu nedenle maliyetler serbest bölgeye kıyasla biraz daha yüksek olabilmektedir. Eğer hedefiniz doğrudan Dubai iç pazarında faaliyet göstermek veya perakende satış gibi alanlardaysa, ana kara lisansı tercih edilmelidir. Ancak sadece serbest bölge içinde veya uluslararası çalışacak, Dubai’yi bölgesel bir ofis olarak kullanacak girişimler için serbest bölge şirketi genellikle daha avantajlı ve ekonomik bir seçenektir.
Oturma İzni ve Yatırımcı Vizeleri
Dubai’de şirket kurmanın en önemli avantajlarından biri, şirket sahiplerine ve çalışanlarına oturma izni (residence visa) alma imkânı vermesidir. Bir serbest bölge şirketi kurduğunuzda, şirket adına kendinize ve belirli sayıda personele ikamet vizesi başvurusu yapabilirsiniz. Serbest bölge vizeleri genellikle 2-3 yıl süreli oturma izni sağlar ve bu sürenin sonunda yenilenmesi gerekir[36]. Örneğin, çoğu serbest bölge yatırımcı veya çalışan vizeleri 2 yıl geçerlidir ve süre bitiminde sağlık kontrolü ve benzeri prosedürlerle yenilenir[36]. Şirket kurulduktan sonra kuruluş kartınız alındığında, öncelikle göçmenlikten bir giriş izni (entry permit) çıkarılır; ardından başvuru sahibi Dubai’ye gelerek veya zaten ülkedeyse statü değişikliği yaparak oturum işlemlerini tamamlar[37].
Vize işlemleri şu adımları içerir: Giriş izninin alınması, parmak izi ve fotoğrafın verildiği tıbbi muayene (sağlık kontrolü), onay sonrası Emirlik Kimliği (Emirates ID) için başvuru ve son olarak pasaporta oturma izni etiketinin basılması (visa stamping)[38][39]. Günümüzde işlemler büyük ölçüde dijitalleşmiş olup, oturma izni onaylandıktan sonra bazen pasaporta fiziksel mühür basılmasına dahi gerek kalmadan e-vize ile ikamet izni alınabilmektedir[40]. Yine de yabancıların ülkeye ilk girişlerinde pasaportlarına giriş damgası vurulması uygulaması devam etmektedir.
Serbest bölge şirketlerinin sağladığı vize kontenjanı, kiralanan ofisin boyutuna göre belirlendiği için, ileriye dönük plan yaparken kaç kişiye ikamet vizesi alabileceğinizi göz önünde bulundurun[16][17]. Örneğin küçük bir “flexi-desk” ofis çoğu bölgede sınırlı sayıda (genellikle 2-3) vizeyle kısıtlıyken, daha büyük ofisler veya depo alanları daha fazla sayıda çalışanı yerleştirmenize olanak tanır[16][18]. İkamet izni alan yatırımcılar ve çalışanlar, belirli gelir şartlarını sağladıkları takdirde eş ve çocuklarını da kendilerine bağlı olarak sponsor edip Dubai’ye getirebilirler. Bu da Dubai’de şirket kurmanın önemli faydalarından biridir; ailecek ikamet imkânı, özellikle Türk girişimciler arasında Dubai’yi popüler kılan unsurlardandır.
Banka Hesapları Açılması ve Finansal Zorluklar
Dubai’de şirket kuruluş sürecinde karşılaşılan en yaygın pratik sorunlardan biri de banka hesabı açma meselesidir. Küresel çapta sıkılaşan finansal düzenlemeler ve Müşterini Tanı (KYC) prosedürleri nedeniyle, yeni kurulan bir şirket için kurumsal banka hesabı açmak beklenenden uzun sürebilir. Birçok yeni girişimci, şirket kurulduktan sonra bankada hesap açarken zorluklar yaşadığını belirtmektedir; zira BAE’de faaliyet gösteren bankalar, şirketten ayrıntılı iş planları, gelir kanıtları ve bazen de ülkede fiziki varlık (ofis, ikamet) şartı arayabilmektedir[41]. Bu sıkı inceleme süreci nedeniyle hesap açılışları haftalar alabilir ve bu da şirketinizin mali işlemlere başlamasını geciktirebilir[41]. Örneğin Dubai South iş merkezinin bir analizine göre, birçok girişimci bankaların detaylı iş planı, gelir kanıtı ve yerel varlık talebi ile karşılaştığını ve banka güvenlik taramalarının birkaç hafta sürebildiğini belirtmiştir[41].
Bu sorunu aşmak için proaktif davranmakta fayda vardır. Şirket kuruluş belgelerinizi (lisans, kuruluş sertifikası, ortaklık yapısı), tüm ortak ve imza yetkililerinin pasaportlarını, adres teyit belgelerini ve iş planı gibi dokümanları önceden hazırlayın[42]. Başvuru öncesi farklı bankaların gereksinimlerini araştırıp en uygun olanı seçmek de süreci hızlandırabilir. Dubai’deki bankaların çoğu serbest bölge şirketlerine hesap açma konusunda olumlu yaklaşsa da her bankanın risk değerlendirmesi farklı olabilir. Gerekirse şirket kuruluşunda destek aldığınız danışmanlardan veya serbest bölge otoritesinden, banka hesabı açma konusunda yönlendirme talep edebilirsiniz. Nitekim bazı serbest bölgeler, anlaşmalı oldukları bankalar aracılığıyla müşterilerine hesap açılışında kolaylık sağlayan hizmetler sunmaktadır[42].
Dubai’nin güçlü ve hükümet destekli bir bankacılık sistemi olduğunu da belirtmek gerekir[43]. Tüm zorluklara rağmen, gerekli şartları karşıladığınızda ve evrakları düzenli sunduğunuzda şirketiniz için sorunsuz bir şekilde banka hesabı açmanız mümkün olacaktır. Hesap açıldıktan sonra, şirketiniz uluslararası işlemler yapmaya ve Dubai’nin sağladığı avantajlardan tam anlamıyla yararlanmaya hazır hale gelecektir.
Sonuç
Dubai’de şirket kurma süreci, doğru adımlar izlendiğinde oldukça hızlı ve verimli ilerleyen bir süreçtir. Serbest bölge şirketleri, Türk girişimciler için özellikle cazip olup %100 yabancı mülkiyet, vergi muafiyetleri, kolay oturma izni ve esnek ofis çözümleri gibi avantajlar sunmaktadır. Mainland (ana kara) şirketleri ise Dubai’nin iç pazarına erişim ve daha geniş ticari yetkiler sağladığından, hedef pazarına göre girişimciler tarafından tercih edilmelidir. Her iki durumda da Dubai’nin iş ortamı, yabancı yatırımcıları koruyacak şekilde yapılandırılmıştır. Devlet, girişimcilere çeşitli kolaylaştırıcı önlemler sunmakta ve Dubai’yi tercih eden şirketleri desteklemektedir[2].
Bu rehber niteliğindeki içerikte Dubai’de şirket kurmak, Dubai serbest bölge şirketi, Dubai’de oturma izni ve Dubai’de banka hesabı açmak gibi anahtar konulara değindik. Uygun planlama yapıldığında Dubai’de şirket kurmanın sanıldığından daha kolay olduğu ve sağladığı avantajlarla yatırımcıların ufkunu genişlettiği görülmektedir. Ancak, her girişimde olduğu gibi, yerel düzenlemelere uyum ve doğru kararlar alma noktasında dikkatli olunmalı, gerektiğinde uzman görüşü alınmalıdır. Böylece Dubai’de kurulan şirketiniz, hem bölgesel hem küresel ölçekte büyüme fırsatlarını yakalayabilir ve karşılaşabileceğiniz pratik zorluklar en aza indirgenebilir. Unutulmamalıdır ki, Dubai bugün dinamik ekonomisi, düşük vergi ortamı ve uluslararası iş bağlantıları ile girişimciler için benzersiz bir çekim merkezidir. Siz de bu fırsatlardan yararlanmak için gereken adımları attığınızda, Dubai’de şirket kurmanın meyvelerini kısa sürede toplamaya başlayabilirsiniz.
Kaynakça: Dubai Çoklu Emtia Merkezi (DMCC) ve BAE Ekonomi Bakanlığı resmi bilgileri, Dubai South Business Hub ve Masdar City Free Zone gibi itibarlı kurumların yayınladığı rehberler, Anadolu Ajansı’nın Dubai’de yatırım ortamına dair haber analizi ve güncel mevzuat duyuruları[44][3][41][2]. Bu kaynaklar, Dubai’de şirket kuruluş sürecine dair güvenilir ve güncel bilgiler sunmaktadır.
[1] [3] Free Zones | Ministry of Economy & Tourism – UAE
[2] Türk iş insanlarını Birleşik Arap Emirlikleri’nde yatırım fırsatları bekliyor
[4] [5] [6] [7] [8] [9] [14] [15] [16] [17] [18] [29] [30] [31] [32] [33] [34] [35] [44] The Differences Between Mainland and Free Zone Companies in Dubai
[10] [11] [12] [13] [19] [20] [21] [22] [23] [24] [43] Establishing business in free zones | Ministry of Economy & Tourism – UAE
[25] [26] [27] [28] [37] UAE Free Zone Company Formation – 2025 Ultimate Guide
[36] [38] [39] Easy Guide to Free Zone Visa in UAE – Costs & Process
[40] UAE scraps visa residency passport stamps from December 12, 2022
[41] [42] Top challenges of opening a new business in Dubai, UAEhttps://dubaisouthbh.com/blogs/challenges-of-opening-a-new-business-in-uae